Heb je gisteren nog naar Erik van Lieshout gekeken?
Ik heb het laatste half uur gezien.

Het is geen gemakkelijke prater.
Ik heb zijn werk hier en daar op internet bekeken.

Hij wil ontwrichten.
Doel?
Mensen ongemakkelijk maken.
Maar we leven toch al ongemakkelijk?
Crisis, cirsis en nog eens crisis.
ontslag hier of daar.
Werkloos ook.
Alles wordt duurder toch?

Waar zitten we in deze tijd?
Popfestivalletje
of schietpartijtje.

Zijn werkmethode begrijp ik wel.
Het is ploeteren tot het af is.

Wanneer is het af?
Als je niet meer verder kunt.

Je hoofd dicht zit.

Wachten op iets nieuws
of je provoceren met plaatjes en beelden.

  

De composities van Mondriaan worden altijd gedragen door een skelet bestaande uit zwarte lijnen die dienen als een een keurslijf voor "zijn" drie primaire kleuren.

Sinds de opkomst van de fotografie houden de beeldende kunsten zich vooral met zichzelf bezig. Het grote publiek heeft moeite om dat te volgen en niet alleen zij. Als ik over een expositie dwaal of een kunstbeurs dan stuit ik ook nogal eens op werk waarvan ik me afvraag waar het over gaat. Ik pretendeer voor mezelf toch een beetje de beeldende kunsten te volgen maar soms kan ik er touw aan vast knopen, al doe ik nog zo mijn best. De toelichting er bij maakt het in zulke gevallen soms nog erger. De gegeven uitleg is zo plat dat je je oren niet kunt geloven of zo pseudo-academisch met vage maar duur klinkende woorden dat je er bijna van in de lach schiet. Kunst verkopers zijn soms erger dan verkopers van tweedehandse autox92s. Ze verkopen een fantasie waar menig koper helaas in trapt.

Waar is de tijd gebleven dat een beeld of een schilderij vanzelfsprekend was? Een landschap volgens de regels van de ruimtelijke illusie en de sfeer, een portret volgens de sociale conventies en een stil leven dat de knappe illusie van het net echt oproept? Ik vrees dat zulks nooit meer het geval zal zijn. De fotografie is beter in de illusie van het net echt, van ruimte en proporties, licht en sfeer dan de beeldende kunsten. Die kunnen die illusie van echtheid in verf, steen, hout of wat dan ook nooit evenaren.  Voor schilders en beeldhouwers zit er daarom niets anders meer op dan vraagtekens te zetten bij deze illusionaire nabootsing van de echtheid of zelf maar een nieuwe beeldende werkelijkheid te scheppen. En dat is dus wat ze doen met als gevolg dat veel kijkers niet meer weten waar het over gaat. Het is te ver voor ze gezocht en er is meer in het leven dan beeldende kunst bekijken en bestuderen.

Neem nu Mondriaan. Wat moeten we met zijn in balans zijnde kleurenplaatjes waarin elke illusie van leven, ruimte, licht en zelfs tijd is verdwenen ?  Mondriaanx92s schilderijen zijn tijdloos en wat tijdloos is, is dood of bijna dood. Mondriaan kleurt binnen de zwarte lijntjes en die lijntjes zijn zelf zo strak als een meetlat. Het zijn de skeletten voor zijn primaire kleuren. Hij kiest voor die primaire kleuren omdat ze elke individualiteit, elke uniciteit uitsluiten. Ze worden verondersteld universeel te zijn. Je kunt er als het ware niet mee knoeien.

Zonder het skelet van zwarte lijnen dreigen de primaire kleuren in het witte vlak van het schildersdoek te verdwalen. Daaruit zou wanorde of zelfs chaos kunnen ontstaan en dat zou op zijn beurt de universele schoonheid kunnen bedreigen.

Zonder die zwarte skeletten dreigen die primaire kleuren in het witte vlak van het schildersdoek te verdwalen. Dat is een bedreiging. Er zou wanorde of chaos van kunnen komen. Met hun vrijheid op het witte vlak  zouden zich kunnen mengen en zo een eigen individualiteit scheppen. Dat is tegen de universaliteit. Het zou de universele schoonheid bedreigen. Om de boel in bedwang te houden moet Mondriaan de primaire kleuren wel in het keurslijf van zwarte lijnen duwen. Ziedaar de prijs voor zijn ideaal van universele schoonheid.

In zijn latere werken verdwijnen de zware zwarte staketsels en keert als het ware het leven terug in zijn schilderijen zoals in dit onvoltooide "Victory Boogie Woogie" (1942 – 1944), te zien in het Gemeentemuseum in den Haag.

Het lijkt erop dat Mondriaan in zijn latere werken als hij ouder wordt, zich langzaam maar zeker bewust wordt van het gebrek aan leven in zijn schilderijen. Die latere werken en dan vooral die in New York zijn als het ware levendiger dan zijn vroegere composities (ik zou dat eens goed moeten nagaan). Zijn onvoltooide x93Victory Boogie Woogiex94 is voor zover ik heb kunnen nagaan zijn levendigste schilderij, ondanks dat het onvoltooid is of juist omdat het onvoltooid is? Wie zal het zeggen?

Zou het kunnen dat met het ouder worden Mondriaan dichter bij de kwetsbaarheid en de kostbaarheid van het leven zelf kwam te staan en daarom in zijn schilderijen alsnog op zoek ging naar het leven? Als jongere sta je daar immers niet zo bij stil. Het leven lijkt dan vanzelfsprekend. Je leeft onbekommerd alsof het niet eindig is en de dood niet bestaat. Je waant je onsterfelijk en alom tegenwoordig. Met de onverbiddelijke dood in je nabijheid ga je daarentegen pas goed het leven voelen. Merkwaardig genoeg is dat naderend afscheid dan ook weer een overwinning van het leven. Immers, je bevat de waarde van iets pas goed als het pardoes van je afgenomen wordt en dat is wat de dood doet met ons leven.

De levendige geest van M. (Petrus, acryl op paneel, 2011)

Die weg tussen leven en dood, universele en individuele schoonheid, chaos en orde waar Mondriaan ons een beetje wegwijs in maakt, blijft als  schilderkunstige zoektocht de moeite waard.

Voor M. Wit is ook een kleur. (Petrus, acryl op paneel, 2011)

Inkom van het Museum voor Moderne Kunst Hamburger Bahnhof in Berlijn. (foto 18 april 2009)

De moeilijkste kunst  is levenskunst zo zei mijn leermeester Frans Rosier mij herhaaldelijk. Hij voegde daar nog aan toe dat het een kunst is die je op geen enkele school kunt leren, dat je er geen  geen cursussen voor kunt volgen en dat dus ook geen diplomax92s x93Levenskunstx94 bestaan.

Ik zou daar nog het volgende aan toe kunnen voegen.

Het is geen kunst om op je 25^ste verwonderd te zijn over de wereld, passie te beleven, lief te hebben, je vrij te vechten en te voelen, te vertrouwen in de toekomst, in je medemensen te geloven, idealen te hebben en te delen, geld onbelangrijk te vinden en het avontuur van het leven aan te durven.

Het is pas echte levenskunst als je dat allemaal ook nog op je 65^ste kunt.

Giotto di Bondone, 1330. Gefotografeerd in de Gemxe4ldegalerie in Berlijn op 17 april 2009

Jan Fabre, "De man die de wolken meet",1998 (foto:Atillo Maranzano)

In het Krxc3xb6ller Mxc3xbcller museum in het park de Hoge Veluwe is een soort van overzichtstentoonstelling van de Belgische beeldende kunstenaar Jan Fabre getiteld Hortus/Corpus.De tuin en het lichaam zouden volgens het museum het universum vormen van Fabre xe2x80x9cHet insect, de mens, de engel en het blauw van het eeuwig terugkerende moment waarop de nacht in dag overgaat en leven ontwaakt spelen daarin een belangrijke rolxe2x80x9d aldus de museumtekst. We lezen dan nog dat dit de vier basisgegevens zijn xe2x80x9c waarmee Fabre zijn gedachten en dromen over leven en dood, schoonheid en afschuw, kwetsbaarheid en geweld, vergankelijkheid en eeuwigheid steeds weer op een andere manier ordent en aan ons toont.xe2x80x9d

Een mond vol voor het werk van misschien wel de bekendste Belgische kunstenaar van deze tijd. Je hoort en ziet in ieder geval regelmatig wat van hem. (zie mijn blogs "Jan Fabre in de armen van Pietje de Dood" en "Bederflijke kunst (Schippers en Fabre)" Ik vond dat ik daarom maar eens naar deze grote tentoonstelling van zijn werk moest gaan kijken. Die begint met het wonderschone poxc3xabtische beeld van xe2x80x9cDe man die de wolken meetxe2x80x9d opgesteld op het dak bij de ingang van het museum. De kracht van dat beeld behoeft geen uitleg. Het is net zo poxc3xabtisch als het karretje van de Belgische schilder Raveel dat de hemel weerspiegelt. Surrealistische beeldende poxc3xabzie die je met een glimlach aan het denken zet over de betrekkelijkheid van s' mensens activiteiten.

Jan Fabre, "Fountain of the World (as a young artist)", 2008

Helaas heb ik op de tentoonstelling niets gezien wat dit beeld evenaart of er gelijkwaardig aan is. Het beeld dat de meeste aandacht vraagt, is een zelfbeeld van Fabre zoals je die ziet in de wassen beelden musea van Madame Tussaud maar dan wel met dit verschil dat uit zijn broek een stijve pik oprijst die doet denken aan een opgestoken middelvinger. Misschien is dat ook wel de bedoeling. Het beeld ligt tussen grafzerken met namen van insecten erop. Dat uit dit werk Fabrexe2x80x99s fascinatie en respect spreekt voor leven en dood xe2x80x9con a penetrating mannerxe2x80x9d, wekt vanwege het woord xe2x80x98penetratingxe2x80x99 in dit verband enigszins de lachlust op. Je kijkt naar het beeld vanwege de brutaliteit en niet zoals geschreven staat vanwege de spanning tussen leven en dood ook al liggen er allemaal grafzerken omheen. De aantekening dat het geen pornografisch werk is, lijkt me overbodig. Publiek is gewend geraakt  aan zulke brutaliteiten.

Jan Fabre, "De toekomstige Barhartige Vagina" ligt in een hoek van de zaal. in een nadere hoek ligt "De toekomstige Barmhartige Penis" . (2011). Ik zou voor het eerste werk de titel "Kut in Knekelhuis" kunnen bedenken, dat wel mooi alitereert maar misschien wel te plat is uitgedrukt.

Alhoewel, een groepje vrouwen ergerde zich wel aan zijn met urine gemaakte tekeningen. Het doet me denken aan de Amerikaanse schilder Pollock waarvan het gerucht ging dat hij voor zijn dripdoeken zijn sperma met verf mengde. Deze vrouwen maakten echter dat ze weg kwamen. Ze hielden de rest van de tekeningen voor gezien. Misschien maar goed ook want een eindje verder zag ik tekeningen van een vagina met maandstonde bloed. Ook niet direct een pretje om voor je neus geschoteld te krijgen. Maar ja, het hoort bij het leven en dus ook onderwerp van kunst. De tekeningen gaven mij geen nieuwe kijk op het verschijnsel waar iedere volwassen man en vrouw vertrouwd mee is.

Jan Fabre "Me, dreaming", 1978. Op de achtergrond enkele video's van een serie gemaakt door Fabre.

Aan het begin van de tentoonstelling lopen we tegen een zelfbeeld van Fabre  getiteld xe2x80x9cMe, dreamingxe2x80x9d. Hijzelf, het tafeltje en de microscoop zijn bijna volledig beplakt met koperkleurige punaises met de pin naar boven. Geen beeld om aan te raken. Wat moeten we weten over dit tafereel dat doet denken aan een eenzame drinker aan een armetierig cafxc3xa9tafeltje, een bekend beeld van de werkman in de negentiende eeuw die zijn vreugdeloze bestaan wegdrinkt. Volgens de museumtekst is het een eerbetoon aan de Franse insecten expert Jean-Henri Fabre (of hij familie is, wordt niet duidelijk) die zijn leven lang insecten en spinnen heeft bestudeerd. De punaiseman verbeeldt echter ook de wetenschapper en kunstenaar die al sinds zijn kinderjaren in hemzelf huizen. Die punaises zijn leuk gevonden.

Na de twee zelfbeelden, treffen we buiten naast het terras het manshoge zelfbeeld aan getiteld xe2x80x9cThe man who gives a lightxe2x80x9d. Ik lees dat het Fabre zelf is in de rol van Prometheus, de halfgod uit de griekse mythologie die het vuur stal van de goden om het naar de mensen te brengen. Fabre zou hiermee zijn hoop uitbeelden dat hij het licht doorgeeft aan de mensen zoals de dichter Guido Gezelle ook gedaan heeft. Het beeld doet me denken aan een schimmenruiter uit de film xe2x80x9cThe Lord of the Ringsxe2x80x9d. Twee grote schimmen gemaakt van de schilden van groene kevers hadden die associatie ook al bij me opgeroepen.

De twee afgebeelde fabelkoppen van Fabre zelf maken deel uit van een reeks van 18 fabelkoppen genaamd "Chapters I – XVIII", 2010.

Op onze wandeling in het beeldenbos buiten stuiten we op achttien koppen van Fabre maar dan xe2x80x9cversierdxe2x80x9d met dierlijke kenmerken als een gewei, ezelsoren en horens. Een portretgalerij naar het voorbeeld van de antieke tijden toen keizers en koningen hun paleizen met marmeren of gipsen koppen van zichzelf en hun voorgangers opvrolijkten. Naast de reeks zit een bewaker de krant te lezen in een autootje. Hij ziet toe dat de bezoekers niet aan de beelden komen. Dan doen we dan ook niet. Verder wandelend stellen we vast dat Fabre veel met zichzelf bezig is. Hij is een kind van zijn tijd.

Jan Fabre, "De man die de wolken meet",1998 (foto:Atillo Maranzano)

In het Krxf6ller Mxfcller museum in het park de Hoge Veluwe is een soort van overzichtstentoonstelling van de Belgische beeldende kunstenaar Jan Fabre getiteld Hortus/Corpus.De tuin en het lichaam zouden volgens het museum het universum vormen van Fabre x93Het insect, de mens, de engel en het blauw van het eeuwig terugkerende moment waarop de nacht in dag overgaat en leven ontwaakt spelen daarin een belangrijke rolx94 aldus de museumtekst. We lezen dan nog dat dit de vier basisgegevens zijn x93 waarmee Fabre zijn gedachten en dromen over leven en dood, schoonheid en afschuw, kwetsbaarheid en geweld, vergankelijkheid en eeuwigheid steeds weer op een andere manier ordent en aan ons toont.x94

Een mond vol voor het werk van misschien wel de bekendste Belgische kunstenaar van deze tijd. Je hoort en ziet in ieder geval regelmatig wat van hem. (zie mijn blogs "Jan Fabre in de armen van Pietje de Dood" en "Bederflijke kunst (Schippers en Fabre)" Ik vond dat ik daarom maar eens naar deze grote tentoonstelling van zijn werk moest gaan kijken. Die begint met het wonderschone poxebtische beeld van x93De man die de wolken meetx94 opgesteld op het dak bij de ingang van het museum. De kracht van dat beeld behoeft geen uitleg. Het is net zo poxebtisch als het karretje van de Belgische schilder Raveel dat de hemel weerspiegelt. Surrealistische beeldende poxebzie die je met een glimlach aan het denken zet over de betrekkelijkheid van s' mensens activiteiten.

Jan Fabre, "Fountain of the World (as a young artist)", 2008

Helaas heb ik op de tentoonstelling niets gezien wat dit beeld evenaart of er gelijkwaardig aan is. Het beeld dat de meeste aandacht vraagt, is een zelfbeeld van Fabre zoals je die ziet in de wassen beelden musea van Madame Tussaud maar dan wel met dit verschil dat uit zijn broek een stijve pik oprijst die doet denken aan een opgestoken middelvinger. Misschien is dat ook wel de bedoeling. Het beeld ligt tussen grafzerken met namen van insecten erop. Dat uit dit werk Fabrex92s fascinatie en respect spreekt voor leven en dood x93on a penetrating mannerx94, wekt vanwege het woord x91penetratingx92 in dit verband enigszins de lachlust op. Je kijkt naar het beeld vanwege de brutaliteit en niet zoals geschreven staat vanwege de spanning tussen leven en dood ook al liggen er allemaal grafzerken omheen. De aantekening dat het geen pornografisch werk is, lijkt me overbodig. Publiek is gewend geraakt  aan zulke brutaliteiten.

Jan Fabre, "De toekomstige Barhartige Vagina" ligt in een hoek van de zaal. in een nadere hoek ligt "De toekomstige Barmhartige Penis" . (2011). Ik zou voor het eerste werk de titel "Kut in Knekelhuis" kunnen bedenken, dat wel mooi alitereert maar misschien wel te plat is uitgedrukt.

Alhoewel, een groepje vrouwen ergerde zich wel aan zijn met urine gemaakte tekeningen. Het doet me denken aan de Amerikaanse schilder Pollock waarvan het gerucht ging dat hij voor zijn dripdoeken zijn sperma met verf mengde. Deze vrouwen maakten echter dat ze weg kwamen. Ze hielden de rest van de tekeningen voor gezien. Misschien maar goed ook want een eindje verder zag ik tekeningen van een vagina met maandstonde bloed. Ook niet direct een pretje om voor je neus geschoteld te krijgen. Maar ja, het hoort bij het leven en dus ook onderwerp van kunst. De tekeningen gaven mij geen nieuwe kijk op het verschijnsel waar iedere volwassen man en vrouw vertrouwd mee is.

Jan Fabre "Me, dreaming", 1978. Op de achtergrond enkele video's van een serie gemaakt door Fabre.

Aan het begin van de tentoonstelling lopen we tegen een zelfbeeld van Fabre  getiteld x93Me, dreamingx94. Hijzelf, het tafeltje en de microscoop zijn bijna volledig beplakt met koperkleurige punaises met de pin naar boven. Geen beeld om aan te raken. Wat moeten we weten over dit tafereel dat doet denken aan een eenzame drinker aan een armetierig cafxe9tafeltje, een bekend beeld van de werkman in de negentiende eeuw die zijn vreugdeloze bestaan wegdrinkt. Volgens de museumtekst is het een eerbetoon aan de Franse insecten expert Jean-Henri Fabre (of hij familie is, wordt niet duidelijk) die zijn leven lang insecten en spinnen heeft bestudeerd. De punaiseman verbeeldt echter ook de wetenschapper en kunstenaar die al sinds zijn kinderjaren in hemzelf huizen. Die punaises zijn leuk gevonden.

Na de twee zelfbeelden, treffen we buiten naast het terras het manshoge zelfbeeld aan getiteld x93The man who gives a lightx94. Ik lees dat het Fabre zelf is in de rol van Prometheus, de halfgod uit de griekse mythologie die het vuur stal van de goden om het naar de mensen te brengen. Fabre zou hiermee zijn hoop uitbeelden dat hij het licht doorgeeft aan de mensen zoals de dichter Guido Gezelle ook gedaan heeft. Het beeld doet me denken aan een schimmenruiter uit de film x93The Lord of the Ringsx94. Twee grote schimmen gemaakt van de schilden van groene kevers hadden die associatie ook al bij me opgeroepen.

De twee afgebeelde fabelkoppen van Fabre zelf maken deel uit van een reeks van 18 fabelkoppen genaamd "Chapters I – XVIII", 2010.

Op onze wandeling in het beeldenbos buiten stuiten we op achttien koppen van Fabre maar dan x93versierdx94 met dierlijke kenmerken als een gewei, ezelsoren en horens. Een portretgalerij naar het voorbeeld van de antieke tijden toen keizers en koningen hun paleizen met marmeren of gipsen koppen van zichzelf en hun voorgangers opvrolijkten. Naast de reeks zit een bewaker de krant te lezen in een autootje. Hij ziet toe dat de bezoekers niet aan de beelden komen. Dan doen we dan ook niet. Verder wandelend stellen we vast dat Fabre veel met zichzelf bezig is. Hij is een kind van zijn tijd.

Het gebouw markeert zijn eigen stedelijke landschap dank zij de royale ruimte waarin het is neergezet.

Sinds de opening op 17 mei ben ik al twee keer in het Museum aan de Stroom in Antwerpen geweest. Het is een opmerkelijk hoog museum opgetrokken in prachtig donkerrode natuursteen. Het gebouw heeft alle ruimte om zich heen waardoor het ook goed zichtbaar is. Het verdwijnt niet in een of ander stadgezicht. Ik ken de buurt nog van vroeger toen ik zowat elke zaterdag met mijn camera door Antwerpen zwierf om straatfotox92s te maken. Toen was het er een dooie boel met de lege havens en de verlaten pakhuizen. Op een enkel schilderachtig vervallen cafeetje na was er geen vertier. Nu zijn er al enkele cafex92s en restaurants met terrasjes geopend. Het nieuwe museum lijkt daarmee een publiekstrekker te worden.

Waarom het de naam van x91Museum aan de Stroomx92 MAS heeft gekregen is een raadsel. Het gebouw ligt op een balscheut ver van de Schelde, al eeuwenlang de levensader van Antwerpen. Waarom heet het museum dan niet gewoon x93Museum aan de Scheldex94?  De afkorting MAS blijft dan ook nog hetzelfde. Het zal toch niet waar zijn dat men de voorkeur aan x93stroomx94 boven x93Scheldex94 heeft gegeven omdat die naam voor buitenlanders moeilijker is uit te spreken? Het zou kunnen,want het is duidelijk een Public Relations gebouw voor de stad Antwerpen in de categorie waarin ook het Atomium, de Eifeltoren en de Big Ben thuis horen. Dat het museum vooral bedoeld is als een toeristisch trekpleister blijkt ook uit de introductie op de website. Daarin wordt  het MAS een totaalbelevenis genoemd die je uiteraard niet mag missen.

Dank zij de golvend glazen wanden is het uitzicht vanaf elke verdieping prachtig. Van binnen doet het gebouw enigszins denken aan het Centre Pompidou in Parijs.

Binnen doet het gebouw enigszins aan het Centre Pompidou in Parijs denken maar het herbergt geen museum in de traditionele zin van het woord. Het is veel meer een verzamelplaats van allerlei dingen die in de loop der eeuwen bewaard zijn gebleven. Het is eigenlijk een Depot van voorwerpen uit de Antwerpse geschiedenis. De naam x93Depot aan de Scheldex94 zou daarom veel beter gekozen zijn. Het woord depot verwijst dan ook nog eens naar de Antwerpse haven. Ik ben benieuwd hoe het gebouw in de volksmond zal gaan heten. Ik denk aan x91blokkendoosx92 of x91stapelhuisx92.

Het gebouw is open en dat is bijzonder prettig. Je kunt zonder entreekaartje door het gebouw zwerven en daarbij bovendien ook nog gratis het depot bezoeken waar duizenden voorwerpen uit de geschiedenis van Antwerpen liggen opgeslagen. Meer naar boven kun je eveneens gratis een tentoonstelling bezoeken over de geschiedenis van Antwerpen aan de hand van grote panoramische schilderijen met interactieve presentatie en andere interessante voorwerpen.

De entree bij de tentoonstelling over de stad Antwerpen is fotogeniek vanwege de combinatie van licht en cijfers.

Het gebouw geeft vanaf elke verdieping tot aan de bovenste verdieping dank zij de golvende glazen wanden een prachtig uitzicht op de omgeving en uiteindelijk over de hele stad. Dat op zich al is een bezoek waard. Ik stel me zo voor dat elk seizoen zijn eigen sfeer zal hebben. Daarom ben ik van plan nog vaker naar het MAS te gaan.

Tot slot nog twee kritische noten. De beelden en teksten in de vitrines boven de roltrappen zeggen weinig en doen wat trendy of modieus aan. Is het niet veel mooier om daar voorwerpen uit het depot in te hangen? In weerwil van de geschiedenis van Antwerpen, dat veel strijd en conflicten heeft gekend, wordt het MAS in overeenstemming met de geest van deze tijd en iets te politiek correct als een gebouw van uitwisseling en ontmoeting tussen Antwerpen en de wereld genoemd. Het zij zo maar om dit daadwerkelijk zichtbaar te maken, zou men op elke verdieping gemakkelijk veel meer zitplekken kunnen voorzien waar de mensen daadwerkelijk met elkaar in gesprek kunnen komen.

Marcel Duchamp presenteerde in 1917 onder het pseudoniem R.Mutt (zoveel als "Hij Moet" in het Duits) een pisbak voor een tentoonstelling in New York. Zijn bijdrage werd geweigerd. Niettemin heeft zijn actie tot gevolg gehad dat sindsdien functie en aard van kunst druk besproken wordt waaronder ook de waanzinnige prijzen die voor kunst betaald wordt.

Leuk artikel met leuke interviews op de achterkant van NRC Handelsblad van 4 augustus. Het artikel x93Kunst ligt in Antwerpen voor het oprapenx94 gaat over kunstenaars die een kunstwerk op straat droppen met de bedoeling dat het door een voorbijganger gratis voor niks wordt meegenomen. De enige tegenprestatie is dat de voorbijganger per email of post een foto van het kunstwerk bij hem of haar thuis opstuurt.

Er zijn mooie woorden verzonnen voor de actie. Het woord x93afhaalkunstx94 borduurt voort op x93afhaalchineesx94 een doelgericht woord zonder enige pretentie. x93Guerrillakunstx94 daarentegen klinkt strijdvaardig en pretentieus tegelijk. Om wat voor guerrilla gaat het? Ik denk die van gratis kunst voor de man van de straat tegen de veel te dure kunst voor de rijke stinkerds.

Initiatiefnemer Bram de Ceurt vindt in ieder geval dat x93kunst terug moet naar de straat, dichtbij de mensen.x94 Dat laatste begrijp ik, dat eerste niet. Kunst is immers nooit van de straat geweest. Kunst heeft wel dicht bij de mensen gestaan, namelijk toen kunstenaars nog voor de kerken werkten en zowat iedereen nog naar de kerk ging. Zonder de kerken zou de beeldende kunst nooit zijn geworden wat ze nu is. In die kerken konden de mensen, gesteund door de beeldende kunsten, zich bezinnen op leven en dood. Zox92n plek voor collectieve bezinning hebben we in onze moderne cultuur nauwelijks meer of het zouden onze musea moeten zijn. Maar die beginnen ook steeds meer deel uit te maken van onze vermaak cultuur en vermaak staat haaks op bezinning.

Dat we zox92n collectieve plaats voor bezinning missen blijkt als de dood onverwacht heeft toegeslagen in de vorm van een ongeluk, een moordpartij of een ramp. De plaats van het ongeluk, de ramp of de moorden, meestal een plein of een plek ergens in een straat, verandert dan een plek van bezinning gesymboliseerd door brandende kaarsen, knuffels, bloemen enz. Maar dat is tijdelijk bij gebrek aan een vaste plek zoals kerken dat ooit waren. In landen waar de ontkerkelijking nog niet zo ver is als bij ons, zie je dat kerken die functie nog hebben.

Ik lees in het artikel dat cartoonist Gerrit de Bremme het project  x93Am I yoursx94, gebruikt om te bepalen of iets kunst is of niet. Volgens hem is iets pas kunst als mensen het meenemen. Uit dat meenemen spreekt volgens hem waardering voor het kunstvoorwerp. Als het niet wordt meegenomen dan blijft het een voorwerp wat hij gemaakt heeft en niets meer. Ik vind dit een benauwende visie op kunst. Anderen maken uit of iets kunst is of niet. Dat is mij te gemakkelijk.

Bovendien spreekt uit gratis meenemen van straat nog niet direct waardering uit. Integendeel, wat gratis is, wordt over het algemeen juist niet gewaardeerd. Hoewel nog altijd veel mensen er niet van willen weten, kun je elke dag om je heen zien dat wat gratis is voor veel zo niet de meeste mensen in onze overvloedige samenleving geen betekenis en geen waarde heeft. Pas als de ander er een tegenwaarde voor over heeft kun je zeggen dat het kunstvoorwerp waarde heeft. Dat hoeft niet altijd geld te zijn. Het kan ook aandacht zijn of zorg of een blijk van genegenheid.

Helaas geldt voor de meeste mensen dan wel weer dat de geldwaarde de waarde bepaalt van een kunstvoorwerp. Hoe groter het bedrag, hoe groter de kunst, zo zie je bij elke aflevering van het AVRO TV programma x91Kunst en Kitschx92. Veel mensen hopen dat hun kunstvoorwerp veel waard zal blijken te zijn. Helaas, is dat zelden het geval, maar dat komt omdat ze niet beseffen wat kunst is.

Cubaanse propagandakunst. Dit affiche kondigt dat 7 miljoen ton suiker is geoogst in het kader van de oogst van 10 miljoenn ton. Door deze camapgen werd Cuba meer dan ooit een land met een monocultuur terwijl de revolutie beloofd had daar ene einde aan te maken.

Wat je hierboven op de foto ziet, is Cubaanse politieke propagandakunst van het Centraal Comitxe9 van de Communistische Partij van Cuba. Ooit, aan het begin van de Cubaanse revolutie (1959) bloeiden net als aan het begin van de Russische Revolutie(1917) de kunsten.

Cuba werd toen bekend om zijn affiche kunst. Totdat de ideologische apparatsjiks zich er mee gingen bemoeien. Toen was het al gauw gedaan met de vrijheid en de creativiteit. Kunst die niet paste in het keurslijf van de revolutie werd buiten gesloten en later zelfs vervolgd.

Propagandakunst onder leiding van de "Commissie ter Orixebntatie van de Revolutie van het Centraal Comitxe9 van de Cubaanse Communistische Partij.

Propagandakunst is bedoeld om de mensen ideologisch te mobiliseren en liefs tegelijkertijd te imponeren. Het individu moet zich klein voelen, zo klein mogelijk. Het collectief vertegenwoordigt door het Centraal Comitxe9 van de Communistische partij daarentegen zo groot en zo machtig mogelijk. De twee affiches die in het Stedelijk hangen zijn een getrouwe kopie van de affiches die indertijd zijn gebruikt ten tijde van x93de Oogst van Tien Miljoen Ton Suikerx94, een initiatief van de Cubaanse communistische partij o.l.v. Fidel Castro waarvoor het hele land, desnoods tegen wil en dank, gemobiliseerd werd. Totaal onverantwoord natuurlijk want zelfs een ongeschoolde weet dat je daarmee de economie en de samenleving zodanig overhoop haalt dat het uiteindelijk vernietigend werkt op beide. Zo is het ook gebeurd. De Cubaanse samenleving en economie werd ten behoeve van een maniakaal idee van een dictator opgeofferd aan een doel dat niet eens werd gehaald.

Waar kennen we dit soort maniakale revolutionaire ideexebn ook al weer van? De collectivisatie van de landbouw in het communistische Rusland, de culturele revolutie van Mao en de plattelandspolitiek van Pol Pot. De ellende die dit tot gevolg had, is op Cuba niet zo groot geweest als in de genoemde landen maar sindsdien is het met de economie op Cuba nooit meer goed gekomen.

Over deze politieke, sociale en economische context van de tentoongestelde affiches lees je helemaal niks in de zaaltekst van het Stedelijk Museum Amsterdam. Ik schaam me voor deze misser van het Stedelijk Museum.

Ik schaam me voor het Stedelijk Museum dat in de zaaltekts geen opheldering verschaft onder welke sociale, politieke en economische omstandigheden de campagne voor de oogst van 10 miljoen ton suiker werd gehouden. Na 50 jaar Cubaanse Revolutie moet het zelfs voor het Setdelijk mogelijk zijn om die achtergfrond informatie te geven.

Hieronder integraal de zaaltekst van het Stedelijk Museum die je ook kunt vinden op hun website.

x93Cubaanse affiches.

Midden jaren 60 startte Fidel Castro een offensief om de tanende economie van Cuba te verbeteren. Hij deed dit door de suikerindustrie nieuw leven in te blazen met een initiatief dat bekend is geworden als La zafra de los diez millones (De oogst van 10 miljoen ton [suikerriet]). Het streven was een suikerrietopbrengst van 10 miljoen ton in 1970: een ongexebvenaarde productie. Om dit te bereiken moest het regime de bevolking zo breed mogelijk aanspreken. Het affiche bleek in deze situatie een uitstekend communicatiemiddel: snel en goedkoop te produceren, gemakkelijk te verspreiden en voor iedereen begrijpelijk. Een reeks affiches met getallen, afwisselend cijfers en telwoorden, maakte melding van de x91standx92 van de oogst.

De affiches zijn eenvoudig en krachtig van opbouw; slechts enkele felle kleuren zijn gebruikt. De cijfer- en lettertekens zijn in monumentale, architectonische setting weergegeven, om de grootsheid van het streven te onderstrepen. Met hun heldere, dynamische vormgeving spraken deze affiches tot alle sociale lagen van de Cubaanse maatschappij, die dan ook volkomen in de ban raakte van de suikerrietoogst. De getallen 1 tot en met 8 zijn als affiche uitgebracht. Het doel van 10 miljoen ton is nooit gehaald: de infrastructuur bleek niet toereikend.

De maten en kleuren van de hier getoonde reprints zijn zo waarheidsgetrouw mogelijk weergegeven, maar afwijkingen ten opzichte van de originele affiches zijn onvermijdelijk.x94